Von Restorff effect
Strategy: Khi cần người dùng chú ý một hành động quan trọng giữa một giao diện nhiều thông tin, làm nó khác biệt rõ ràng — màu sắc, vị trí, kích thước — thay vì chỉ dựa vào việc đặt nó "đúng chỗ".
Von Restorff effect, còn gọi là isolation effect, mô tả hiện tượng khi đứng giữa một danh sách các đối tượng đồng nhất, một đối tượng khác biệt sẽ dễ được chú ý và ghi nhớ hơn hẳn phần còn lại. Trong danh sách “bàn, ghế, giường, sóc, tủ, ghế đẩu, ghế sofa”, từ “sóc” — vật duy nhất không phải nội thất — gần như chắc chắn được nhớ tốt hơn mọi từ khác, dù nó chỉ xuất hiện một lần như tất cả các từ kia.
Hiệu ứng được nhà tâm thần học người Đức Hedwig von Restorff công bố năm 1933, qua thí nghiệm cho người tham gia học các danh sách có một mục khác biệt (isolation paradigm) xen giữa các mục cùng loại. Có nhiều giả thuyết giải thích cơ chế: giả thuyết “total-time” cho rằng mục khác biệt được não bộ dành nhiều thời gian xử lý hơn trong trí nhớ ngắn hạn; giả thuyết khác cho rằng mục đó được xếp vào một “danh mục” riêng biệt trong đầu, giúp việc truy xuất sau này dễ dàng hơn nhờ có ít mục cạnh tranh cùng danh mục. Các nghiên cứu điện não đồ hiện đại cũng xác nhận: những mục khác biệt tạo ra tín hiệu ERP (event-related potential) biên độ lớn hơn, và biên độ này tương quan trực tiếp với khả năng được nhớ lại sau đó.
Ứng dụng của von Restorff effect trải rộng từ giáo dục (bôi đậm hoặc tô màu ý chính giúp học sinh nhớ tốt hơn) tới quảng cáo (bao bì sản phẩm khác biệt giữa kệ hàng đồng dạng thu hút chú ý nhanh hơn nhiều so với việc phụ thuộc vào sở thích có sẵn của người mua). Trong thiết kế giao diện tài chính, nguyên lý này thường được dùng cho nút hành động chính (call-to-action) — một nút màu nổi bật giữa nền trung tính giúp người dùng không bỏ lỡ bước quan trọng. Nhưng hiệu ứng cũng có mặt trái đáng lưu ý: trong lời khai nhân chứng, một chi tiết bất thường tại hiện trường (như vũ khí) thường bị nhớ rõ hơn hẳn các chi tiết quan trọng khác — hiện tượng “weapon focus” khiến lời khai có thể thiếu cân bằng và bỏ sót thông tin cần thiết.
Von Restorff effect có quan hệ gần với selective-perception, khi cả hai đều liên quan tới việc chú ý không phân bổ đều cho mọi kích thích mà chọn lọc theo mức độ nổi bật. Nó cũng gần với contrast-effect — cả hai dựa trên nguyên lý đánh giá một đối tượng tương đối so với ngữ cảnh xung quanh nó — và liên hệ tới bizarreness-effect cùng picture-superiority-effect, hai hiện tượng khác cũng cho thấy tính bất thường hoặc tính trực quan của một kích thích làm tăng đáng kể khả năng nó được ghi nhớ.