Synesthesia
Strategy: Đừng giả định trải nghiệm giác quan của người dùng giống của bạn — hãy kiểm chứng bằng quan sát thay vì bằng nội quan, kể cả với những thứ tưởng như hiển nhiên như màu sắc và âm thanh.
Synesthesia là hiện tượng trong đó kích thích ở một kênh cảm giác tự động kéo theo trải nghiệm ở một kênh khác, không do liên tưởng có ý thức và không thể tắt được. Dạng phổ biến nhất là cảm giác kèm chữ-màu, nơi mỗi chữ cái hoặc chữ số luôn mang một màu cố định với người đó. Các dạng khác gồm âm thanh gợi màu, vị giác gắn với từ ngữ, hoặc chuỗi thời gian — ngày trong tuần, tháng trong năm — được trải nghiệm như có vị trí không gian cụ thể quanh cơ thể.
Ba đặc điểm phân biệt nó với ẩn dụ hay tưởng tượng. Thứ nhất là tính tự động: trải nghiệm xuất hiện ngay khi kích thích xuất hiện, không cần cố gắng. Thứ hai là tính nhất quán: cùng một chữ cái cho ra cùng một màu qua nhiều năm, và đây là tiêu chí kiểm định chuẩn — người tham gia được hỏi lại sau nhiều tháng mà không báo trước, và độ trùng khớp ở người có cảm giác kèm cao hơn hẳn nhóm đối chứng cố ghi nhớ. Thứ ba là tính riêng biệt: bảng màu của mỗi người mỗi khác, không có bộ ánh xạ chung.
Các ước lượng tỷ lệ phổ biến dao động khá rộng tuỳ tiêu chí và dạng cảm giác kèm, thường được nhắc ở mức vài phần trăm dân số. Về cơ chế, hai hướng giải thích chính là kết nối chéo tăng cường giữa các vùng vỏ não lân cận, và giảm ức chế giữa các vùng vốn vẫn liên thông ở mọi người. Hướng thứ hai được củng cố bởi quan sát rằng ngay cả người không có cảm giác kèm cũng thể hiện các ánh xạ chéo giác quan nhất quán — hầu hết mọi người đều gán hình răng cưa với một âm sắc nhất định và hình tròn mềm với một âm sắc khác, cho thấy sự liên thông là nền chung chứ không phải ngoại lệ.
Điều này đưa tới một điểm đáng suy nghĩ cho bất kỳ ai thiết kế trải nghiệm: nội quan của chính mình là mẫu cỡ một, và không có gì bảo đảm nó đại diện. Nếu ngay cả những chiều cơ bản như màu của một chữ số cũng khác nhau giữa người với người, thì các giả định tinh vi hơn — biểu tượng này gợi cảm giác an toàn, sắc đỏ này gợi cảnh báo — càng cần được kiểm chứng bằng dữ liệu quan sát chứ không bằng trực giác của đội ngũ.
Card này bổ sung cho mcgurk-effect, nơi các giác quan can thiệp vào nhau ngay cả ở người không có cảm giác kèm. Nó liên hệ với semantic-priming ở chỗ kích hoạt lan toả giữa các biểu diễn, với rubber-hand-illusion trong việc tích hợp đa giác quan dựng nên trải nghiệm chủ quan, và đặt câu hỏi cho sapir-whorf-korzybski-hypothesis về mức độ ngôn ngữ và ký hiệu định hình cảm giác.