Red Queen Effect
Strategy: Trước khi duyệt một dự án cải tiến, hỏi nó mua cho ta lợi thế hay chỉ mua quyền tiếp tục ở lại - cả hai đều đáng làm, nhưng không nên nhầm loại khi đo kết quả.
Leigh Van Valen đề xuất Red Queen hypothesis năm 1973, lấy tên từ nhân vật Nữ hoàng Đỏ trong Through the Looking-Glass của Lewis Carroll, người nói rằng ở đây phải chạy hết sức chỉ để đứng nguyên một chỗ. Quan sát ban đầu thuộc cổ sinh vật học: xác suất tuyệt chủng của một dòng loài gần như không giảm theo thời gian tồn tại. Nếu tiến hóa tích lũy lợi thế, loài càng sống lâu càng nên an toàn hơn - dữ liệu không cho thấy điều đó.
Lời giải của Van Valen là môi trường quan trọng nhất của một loài không phải khí hậu hay địa hình mà là các loài khác, và chúng cũng đang tiến hóa. Một cải tiến về khả năng săn bắt làm giảm độ phù hợp của con mồi, nhưng con mồi phản ứng bằng cải tiến của riêng nó. Kết quả là độ phù hợp tuyệt đối tăng ở cả hai bên trong khi độ phù hợp tương đối gần như đứng yên. Đây là đồng tiến hóa, không phải một cuộc chạy đua vũ trang do ai chủ ý khởi động.
Trong cạnh tranh thị trường, mô hình này tách được hai loại đầu tư mà báo cáo nội bộ hay trộn lẫn. Loại thứ nhất mua lợi thế: một năng lực đối thủ không sao chép được trong vài quý. Loại thứ hai mua quyền ở lại: những thứ phải có vì ai cũng có. Mở tài khoản trực tuyến trong năm phút, chuyển tiền tức thời không phí, sinh trắc học thay mật khẩu - mỗi thứ từng là lợi thế, rồi thành kỳ vọng mặc định. Ngân hàng không làm sẽ mất khách; ngân hàng làm xong không được gì thêm ngoài việc không mất khách. Chi phí vẫn phải bỏ - đó là chi phí Nữ hoàng Đỏ.
Sai lầm quản trị hay gặp là đo loại thứ hai bằng thước của loại thứ nhất rồi kết luận dự án thất bại vì thị phần không nhích. Thước đúng là thị phần sẽ mất bao nhiêu nếu không làm, đo bằng nhóm đối chứng hoặc thị trường triển khai chậm hơn. Ngược lại, dồn toàn lực vào loại thứ hai là cách một tổ chức bận rộn tối đa mà vị thế đứng yên trong nhiều năm.
Mô hình này giải thích vì sao cải tiến đơn lẻ hiếm khi tạo khác biệt lâu dài, nên lời khuyên chiến lược kéo về phía antifragility - xây năng lực hưởng lợi từ biến động thay vì một tính năng rồi sẽ bị bắt kịp. Nó là một dạng feedback-loops giữa nhiều tay chơi, nơi mỗi hành động làm đổi môi trường của những người còn lại, và chỉ đọc được bằng systems-thinking vì không nhìn thấy từ góc một công ty. Về mặt kết quả tập thể nó họ hàng với tragedy-of-the-commons: mọi người hành động hợp lý ở cấp cá nhân và tổng chi phí bị đẩy lên mà không ai được lợi.