McCollough Effect
Strategy: Trước khi tin vào một đánh giá "trực tiếp", hãy hỏi hệ thống của mình vừa được phơi nhiễm với cái gì — một số hiệu chỉnh tri giác và nhận thức tồn tại lâu hơn nhiều so với ký ức về nguyên nhân gây ra chúng.
McCollough effect là một dư ảnh có điều kiện theo hướng. Người quan sát nhìn luân phiên vài phút giữa một tấm ảnh gồm các vạch ngang trên nền đỏ và một tấm gồm các vạch dọc trên nền xanh lục. Sau đó, khi xem một tấm chỉ có vạch đen trắng, các vạch ngang sẽ trông hơi ánh xanh lục còn các vạch dọc hơi ánh hồng. Màu không nằm trong tấm ảnh. Nó được hệ thị giác gắn thêm vào, và điều quyết định màu nào xuất hiện lại là hướng của vạch chứ không phải vị trí nhìn.
Celeste McCollough công bố hiện tượng năm 1965. Điểm khiến nó khác hẳn dư ảnh thông thường nằm ở độ bền. Dư ảnh quen thuộc — nhìn chằm chằm vào ô màu rồi thấy màu bù trừ — tan trong vài giây. Hiệu ứng McCollough có thể tồn tại hàng giờ, và trong các thí nghiệm có kiểm soát đã được ghi nhận kéo dài nhiều ngày tới nhiều tháng nếu người tham gia tránh nhìn các vạch tương tự. Nó cũng không chuyển sang mắt kia, gợi ý rằng cơ chế nằm ở giai đoạn xử lý khá sớm trong vỏ não thị giác, nơi các tế bào đồng thời nhạy với cả màu lẫn hướng.
Cách giải thích phổ biến coi đây là một dạng hiệu chỉnh thích nghi: hệ thị giác giả định rằng trong tự nhiên, màu sắc không nên tương quan hệ thống với hướng đường nét. Khi nó phát hiện một tương quan như vậy kéo dài, nó điều chỉnh lại để triệt tiêu, giống như cách nó bù trừ khi ta đeo kính râm ám vàng. Điều bất thường là quá trình hiệu chỉnh này quá chậm để đảo ngược, nên khi kích thích nhân tạo biến mất, phần bù trừ vẫn ở lại.
Điểm đáng suy nghĩ cho công việc: hệ thống tri giác của ta liên tục tự hiệu chỉnh dựa trên thống kê môi trường gần đây, và bản thân ta không có quyền truy cập vào việc hiệu chỉnh ấy đang xảy ra. Một người ngồi ba tháng trong một sản phẩm sẽ dần “thấy” nó khác hẳn người dùng lần đầu, không phải vì họ lười mà vì bộ máy tri giác đã tái chuẩn hoá. Đây là lập luận thực nghiệm cho việc phải mang người dùng mới vào kiểm thử thay vì tin vào con mắt của đội ngũ.
Card này thuộc cùng họ với motion-aftereffect — cả hai đều là hệ quả của thích nghi kéo dài. Nó bổ sung cho color-constancy, vốn cho thấy màu ta thấy là kết quả suy luận chứ không phải bước sóng đo được. Cùng với binocular-rivalry và semantic-priming, nó chỉ ra rằng trạng thái nội tại của hệ thống định hình đầu ra tri giác mạnh không kém gì tín hiệu bên ngoài.