Information bias
Strategy: Trước khi tìm thêm dữ liệu, tự hỏi: nếu kết quả ra khác đi, mình có thực sự hành động khác không? Nếu câu trả lời là không, dừng tìm kiếm lại.
Information bias là niềm tin rằng càng có nhiều thông tin thì quyết định càng tốt hơn — ngay cả khi thông tin đó, xét kỹ lại, không hề thay đổi hành động mình sắp làm. Khác với việc thiếu thông tin dẫn tới sai lầm, information bias xảy ra khi ta đã có đủ dữ liệu để quyết định, nhưng vẫn cố tìm thêm chỉ để cảm thấy an tâm hoặc “kỹ lưỡng hơn” — dù phần thông tin bổ sung đó chẳng bao giờ được dùng để đổi lựa chọn cuối cùng.
Nhà tâm lý học Jonathan Baron cùng cộng sự Beattie và Hershey mô tả hiện tượng này trong loạt thí nghiệm công bố năm 1988. Trong thí nghiệm nổi tiếng nhất, họ đặt người tham gia vào vai bác sĩ: có ba loại bệnh khả dĩ, và một xét nghiệm hoá học cho kết quả gợi ý bệnh nào đúng hơn. Vấn đề là, ở một số kịch bản được thiết kế sẵn, dù kết quả xét nghiệm ra sao, bác sĩ vẫn nên chọn đúng một phác đồ điều trị như cũ — nói cách khác, xét nghiệm không hề làm thay đổi quyết định. Vậy mà phần lớn người tham gia vẫn đánh giá xét nghiệm đó là “đáng làm”, chỉ vì nó cho ra thêm thông tin, dù thông tin ấy vô dụng với quyết định thực tế.
Trong y tế đời thực, information bias là một phần lý do khiến bác sĩ (và cả bệnh nhân) yêu cầu thêm xét nghiệm dù phác đồ điều trị gần như chắc chắn sẽ không đổi bất kể kết quả ra sao — vừa tốn kém, vừa có thể trì hoãn điều trị, đôi khi còn gây hại vì biến chứng từ chính thủ thuật xét nghiệm không cần thiết. Trong tài chính, một nhà đầu tư có thể dành hàng giờ đọc thêm báo cáo, phân tích kỹ thuật, tin tức thị trường trước khi mua một cổ phiếu mà thực ra họ đã quyết định mua từ trước — “nghiên cứu thêm” ở đây không đổi hành động, chỉ đổi cảm giác tự tin. Ở quy mô nhỏ hơn, ai cũng từng đọc thêm hàng chục review sản phẩm dù món đồ trong giỏ hàng gần như chắc chắn sẽ được bấm mua trong vài phút tới.
Information bias có quan hệ gần với confirmation-bias — cả hai đều là dạng tìm kiếm thông tin lệch lạc, dù confirmation-bias thiên về việc chọn lọc thông tin ủng hộ niềm tin sẵn có, còn information bias thiên về việc tìm kiếm bất kỳ thông tin nào, kể cả thông tin vô ích. Nó cũng gắn với zero-risk-bias, khi ta ưu tiên cảm giác “biết hết mọi thứ” hơn là hiệu quả thực sự của quyết định, và với neglect-of-probability, vì cả hai đều cho thấy con người xử lý thông tin xác suất và rủi ro kém hợp lý hơn ta vẫn tưởng.