Continued influence effect
Strategy: Khi đính chính một thông tin sai, đừng chỉ nói "điều đó không đúng" — hãy đưa ra lời giải thích thay thế đầy đủ để lấp khoảng trống mà thông tin cũ để lại, nếu không não sẽ tự động quay lại dùng nó.
Continued influence effect mô tả hiện tượng một mẩu thông tin sai vẫn tiếp tục len lỏi vào cách ta suy luận, ngay cả khi ta đã đọc và đồng ý với lời đính chính. Vấn đề không nằm ở việc ta “không tin” lời đính chính, mà ở cách trí nhớ vận hành: thông tin ban đầu đã được dệt vào một câu chuyện nhân-quả mạch lạc trong đầu, còn lời đính chính chỉ đơn thuần xoá một mắt xích mà không lấp đầy khoảng trống đó. Não bộ ưa một câu chuyện trọn vẹn hơn một câu chuyện có lỗ hổng, nên nó âm thầm giữ lại thông tin cũ để câu chuyện không bị đứt gãy.
Hiện tượng này được Hollyn Johnson và Colleen Seifert nghiên cứu bài bản từ năm 1994, qua các thí nghiệm cho người tham gia đọc bản tin giả định về một vụ cháy kho hàng — ban đầu được cho là do bình gas và sơn dễ cháy gây ra, sau đó đính chính rằng kho không hề chứa các vật liệu này. Dù người tham gia nhớ đúng và nhắc lại được lời đính chính khi được hỏi trực tiếp, họ vẫn tiếp tục dùng chi tiết “bình gas, sơn” để giải thích các câu hỏi suy luận khác về vụ cháy. Thông tin sai đã bị gỡ khỏi niềm tin có ý thức nhưng chưa bị gỡ khỏi mô hình nhân-quả ngầm.
Trong sản phẩm số, hiệu ứng này giải thích vì sao một lần khủng hoảng truyền thông (rò rỉ dữ liệu, sự cố hệ thống) vẫn ám ảnh nhận thức người dùng dù công ty đã công bố báo cáo minh bạch và khắc phục xong. Trong fintech, nếu một tin đồn sai về “app X từng đóng băng tài khoản người dùng” lan truyền rồi được đính chính, một bộ phận người dùng vẫn ngại nạp tiền lớn vào app đó — không phải vì họ không tin lời đính chính, mà vì câu chuyện rủi ro đã ăn sâu vào trực giác của họ.
Continued influence effect có họ hàng gần với backfire-effect, khi việc cố sửa sai đôi lúc còn khiến niềm tin sai củng cố hơn, và với illusory-truth-effect, vì thông tin càng được nhắc lại nhiều lần (kể cả để phủ nhận) càng có cảm giác quen thuộc, dễ tin. Nó cũng là một dạng cụ thể của misinformation-effect, và có gốc rễ chung với confirmation-bias ở việc não ưu tiên giữ nguyên mô hình nhân-quả sẵn có hơn là cập nhật lại từ đầu.