Availability Cascade
Strategy: Trước khi hành động theo một nỗi lo đang lan truyền mạnh, tách riêng câu hỏi "có bao nhiêu người đang nói về điều này" khỏi câu hỏi "có bằng chứng nào cho thấy điều này đúng".
Availability cascade là vòng lặp tự củng cố trong đó một ý tưởng hoặc nỗi lo lan rộng trong dư luận không nhờ bằng chứng vững chắc, mà nhờ chính mức độ phổ biến của nó tạo cảm giác đáng tin. Một thông tin xuất hiện càng nhiều lần trên truyền thông và mạng xã hội, người ta càng dễ đánh giá nó quan trọng và có thật — sự lặp lại tự nó trở thành bằng chứng, dù không ai kiểm chứng lại nguồn gốc.
Khái niệm do nhà kinh tế học Timur Kuran và học giả luật Cass Sunstein đề xuất năm 1999, xây dựng trên availability-heuristic của Kahneman và Tversky — xu hướng đánh giá một sự việc dựa trên mức độ dễ nhớ lại ví dụ về nó. Kuran và Sunstein mô tả cơ chế: một “người khởi xướng khả dụng” (availability entrepreneur) — có thể là nhà báo, chính trị gia, hoặc tổ chức có lợi ích — quảng bá một thông tin; công chúng tiếp nhận và lan truyền tiếp vì nó nghe hợp lý và vì người khác cũng đang nói về nó (áp lực muốn tỏ ra cập nhật); truyền thông đưa tin nhiều hơn vì thông tin đang “hot”; vòng lặp tự nuôi dưỡng bất kể độ chính xác ban đầu. Ví dụ kinh điển là vụ bê bối vắc-xin MMR năm 1998, khi một nghiên cứu sau này bị chứng minh gian lận và rút bài trên tạp chí The Lancet gieo rắc nỗi lo vắc-xin gây tự kỷ; dù bằng chứng khoa học bác bỏ liên hệ này rất rõ ràng, thông tin sai vẫn lan mạnh tới mức tỷ lệ tiêm chủng sụt giảm nghiêm trọng ở Anh và Ireland, kéo theo các đợt bùng phát sởi.
Trong lĩnh vực tài chính, availability cascade giải thích vì sao một tin đồn về rủi ro thanh khoản của một ngân hàng — dù chưa được kiểm chứng — có thể lan nhanh qua mạng xã hội và tin nhắn, kích hoạt làn sóng rút tiền hàng loạt tự nó trở thành nguy cơ thật (bank run), bất kể tình hình tài chính thực tế ra sao. Đội ngũ truyền thông và quan hệ công chúng của các tổ chức tài chính vì vậy cần phản ứng nhanh ngay từ giai đoạn đầu của một tin đồn, trước khi nó bước vào vòng lặp tự củng cố khó đảo ngược.
Availability cascade là một dạng mở rộng ở quy mô xã hội của availability-heuristic — nếu availability-heuristic là thiên kiến ở cấp độ cá nhân, availability cascade là hiện tượng khi nhiều cá nhân mắc thiên kiến đó cùng lúc tương tác và khuếch đại lẫn nhau. Nó có quan hệ gần với bandwagon-effect, khi cá nhân điều chỉnh niềm tin theo số đông, và với illusory-truth-effect, khi sự lặp lại đơn thuần của một tuyên bố — bất kể đúng sai — làm tăng cảm giác nó là sự thật.